Wyobraź sobie sytuację, w której spotykasz się na kawę z koleżanką, ale zauważasz, że zachowuje się inaczej - prosi Cię o zrobienie wspólnego zdjęcia, żeby wysłać je osobie partnerskiej, ciągle sprawdza telefon, unika rozmów na temat swojej relacji.
Takie zachowania mogą być sygnałem, że ona pozostaje w niezdrowym związku.
W tym artykule znajdziesz przykłady zachowań, które mogą świadczyć o tym, że ktoś bliski doświadcza trudności w relacji, a także dowiesz się, jak na nie reagować.
Bycie w niezdrowym związku może prowadzić do szeregu negatywnych konsekwencji psychicznych i fizycznych. Osoba żyjąca w takiej relacji często funkcjonuje w stanie stałego napięcia, może czuć się zagrożona, zdezorientowana, nieszczęśliwa. Długotrwały stres emocjonalny zwiększa ryzyko rozwoju depresji, zaburzeń lękowych, PTSD, uzależnień, a nawet myśli samobójczych. Wpływa także na funkcjonowanie mózgu i układu nerwowego.
Przewlekłe napięcie odbija się również na ciele – prowadzi do problemów ze snem, bólów głowy, dolegliwości żołądkowych, napięcia mięśniowego czy zaburzeń apetytu. W skrajnych przypadkach długotrwały stres może przyczyniać się do rozwoju poważnych chorób somatycznych, w tym autoimmunologicznych czy nowotworowych.
Bycie w związku, w którym nie czuje się bezpiecznie wpływa na całokształt funkcjonowania: myślenie, emocje i zachowania. Wśród sygnałów, na które warto zwrócić uwagę u bliskiej osoby, można wyróżnić:
Nagłe lub stopniowe wycofanie z życia towarzyskiego – osoba może odwoływać spotkania lub wcześniej je opuszczać. Podczas samych spotkań bywa bardziej wycofana, nerwowa, milcząca. Czasem wynika to z ograniczania kontaktów przez partnera, a czasem z lęku, że rozmowa ze znajomymi sprowadzi się do tematu relacji.
Nadmierna czujność, reakcje stresowe, częste zmiany nastroju – osoba może „podskakiwać” na hałas, śledzić otoczenie, reagować intensywnie emocjonalnie (np. płaczliwością, wybuchami gniewu). Zachowania takie mogą pojawiać się na tle długotrwałego stresu
Ciągle sprawdzanie telefonu, stres po otrzymaniu wiadomości od osoby partnerskiej - osoby te mogą odczuwać przymus bycia nieustannie dostępnymi. Czasami proszą o wysłanie wspólnych zdjęć lub filmików, przekazują telefon innym obecnym na spotkaniu, by uniknąć oskarżeń o zdradę lub nieuczciwość.
Zmiany w wyglądzie lub stylu ubierania się - osoba może zacząć nosić zakryte ubrania nawet latem lub nagle zmienić styl. Może to wynikać z chęci ukrycia śladów przemocy fizycznej albo samouszkodzeń. Czasem też osoba partnerska wymusza określony sposób ubierania się.
Zmiany w sposobie komunikacji, trudności w podejmowaniu decyzji - osoba może nadmiernie przepraszać, unikać konfrontacji, używać zwrotów typu „nie wiem, może przesadzam”, mieć trudność z podjęciem decyzji nawet w prostych sprawach. Często jest to konsekwencja doświadczania gaslightingu (podważania emocji i myśli przez partnera), krytykowania czy kontrolowania, na tle których rozwija się wyuczona bezradność i brak poczucia sprawczości.
Trudność w mówieniu o partnerze i relacji, tłumaczenie zachowań partnera - osoba może unikać rozmów o swoim związku, zmieniać temat, gdy zostanie on poruszony. Gdy ktoś pyta wprost o zachowania partnera, może je tłumaczyć słowami: „On jest po prostu zestresowany”, „Miała trudne dzieciństwo”.
Opisane powyżej zachowania mogą świadczyć o tym, że bliska osoba doświadcza przemocy ze strony osoby partnerskiej. Warto jednak pamiętać, że przyczyny zmian w zachowaniu mogą być różne – zawsze dobrze jest uważnie porozmawiać i dopytać, czego dana osoba doświadcza.
Osobie doświadczającej przemocy często trudno jest otwarcie mówić o swoim związku. Może to wynikać z lęku, poczucia winy lub wstydu, a także z obawy przed oceną ze strony innych.
Jeśli zauważysz takie zachowania u bliskiej Ci osoby, spróbuj z nią porozmawiać i zaoferować wsparcie. Rozmowę warto przeprowadzić w spokojnym, bezpiecznym miejscu, bez obecności osoby partnerskiej. Ważna jest w rozmowie empatia i brak oceniania – zamiast wypytywania, możesz rozpocząć rozmowę słowami: “Zauważyłam, że ostatnio jesteś bardziej wycofana, czy wszystko w porządku?”. Unikaj dawania rad i oceniania wyborów danej osoby - zamiast zdań typu: „Dlaczego z nim nie zerwiesz?” czy „Musisz coś z tym zrobić.” użyj sformułowań: „Wiem, że to trudne. Możemy razem poszukać sposobu, jak Cię wesprzeć”
Czasami dobrym pomysłem jest zaproponowanie praktycznego wsparcia -np. towarzyszenie w wizycie u psychologa, zapewnienie, że jesteś dostępna gdy dana osoba będzie Cię potrzebować. Badania pokazują, że sama deklaracja „jestem tu” bywa niewystarczająca. Pomoc staje się skuteczna, gdy jest konkretna i możliwa do zrealizowania, np. „Mogę pójść z tobą do psychologa / na policję.”, „Jeśli będziesz potrzebować miejsca na noc, zadzwoń.”. Warto też zostawić bliskiej osobie numery telefonów i listę miejsc, w których można uzyskać profesjonalne wsparcie (znajdziesz je poniżej).
Pamiętaj jednak, że nie każda osoba będzie gotowa na rozmowę lub podjęcie decyzji o zmianie. Czasem największym wsparciem jest po prostu bycie obok – regularny kontakt, zaproszenie na spacer czy wiadomość „Jak się czujesz?”.
Pomaganie osobie będącej w trudnej relacji jest godne uznania, ale może wiązać się z dużym obciążeniem emocjonalnym. Osoby wspierające często czują bezradność, złość, frustrację – zwłaszcza gdy bliska im osoba wraca do partnera albo przez długi czas nie podejmuje żadnych działań.
Masz prawo do odczuwania tych emocji. Zwracaj uwagę na swoje samopoczucie - gdy czujesz, że nie masz już siły na pomaganie, zadbaj o siebie i swoje granice. Wspieranie kogoś nie powinno odbywać się kosztem twojego snu, relacji czy zdrowia. Dobrze jest ustalić, w jakim zakresie możesz być dostępna dla tej osoby i jak długo. Pamiętaj, że nie jesteś odpowiedzialna za decyzje drugiej osoby – możesz ją wspierać, ale odpowiedzialność za swoje wybory ponosi ona sama.
Zrób coś dobrego dla siebie: wyjdź na spacer, spędź czas z kimś bliskim, zrób coś, co Cię odpręża. Jeśli czujesz, że pomaganie staje się zbyt trudne, rozważ rozmowę ze specjalistą – również Ty masz prawo do wsparcia.
Jeżeli masz poczucie, że Ty lub ktoś Ci bliski jesteście w niezdrowej relacji, możesz skorzystać ze specjalistycznego wsparcia:
Ośrodki Interwencji Kryzysowej i Specjalistyczne Ośrodki Wsparcia dla Osób Doznających Przemocy - dostępne w większości miast.
W sytuacjach zagrożenia życia i zdrowia zawsze dzwoń pod 112.
Jeśli jesteś kobietą doświadczającą trudności w relacjach romantycznych, możesz również zapisać się na terapię indywidualną ;ub konsultację do grupy terapeutycznej dla kobiet doświadczających trudności w bliskich relacjach.
Aliaksandra Liundyshava
